تفاوتهای موتور مناسب گیربکس آسانسوری با موتورهای معمولی؛ امنیت یا لرزش؟
تا به حال سوار آسانسوری شدهاید که موقع حرکت "لگد" میزند یا موقع ایستادن چنان تکانی میخورد که دلتان میریزد؟
این مشکل همیشه تقصیر نصاب آسانسور نیست. در بسیاری از موارد، ناهماهنگی بین موتور و گیربکس آسانسور مقصر اصلی است.
دنیای آسانسور (Lift Industry) با تمام صنایع دیگر فرق دارد. در اینجا موتور نباید فقط زور داشته باشد؛ باید «بافرهنگ» باشد! باید بتواند صدها بار در ساعت روشن و خاموش شود، بدون اینکه داغ کند یا لرزش را به کابین منتقل کند.
آیا میدانید فرق موتورهای AC2 (دو دور) با موتورهای 3VF (تک دور درایو دار) چیست و کدام یک عمر گیربکس شما را تضمین میکنند؟
در این مقاله تخصصی، استانداردهای انتخاب موتور برای «قلب تپنده ساختمان» را بررسی میکنیم.
۱. تفاوت بزرگ: موتورهای AC2 در برابر 3VF
اگر قصد خرید یا بازسازی آسانسور دارید، اولین سوالی که میشنوید این است: "دو دور یا تریویاف؟"
الف) موتورهای AC2 (دو دور/سنتی)
این موتورها دارای دو سیمپیچ جداگانه هستند: یکی برای سرعت تند (حرکت بین طبقات) و یکی برای سرعت کند (نزدیک شدن به طبقه).
- مشکل: تغییر سرعت در این موتورها ناگهانی است. این شوک ناگهانی مثل پتک بر سر دنده برنجی گیربکس فرود میآید و به مرور باعث "لقی" و لرزش کابین میشود.
- کاربرد: امروزه کمتر استفاده میشوند (مگر در ساختمانهای قدیمی و ارزان).
ب) موتورهای 3VF (تک دور/فرکانسی)
این موتورها فقط یک سرعت دارند، اما با دستگاهی به نام اینورتر (Drive) کنترل میشوند.
- مزیت: درایو، ولتاژ و فرکانس را آرامآرام زیاد میکند. حرکت نرم شروع میشود و نرم تمام میشود.
- تاثیر روی گیربکس: چون هیچ شوکی وجود ندارد، عمر دنده برنجی و بلبرینگهای گیربکس آسانسوریِ متصل به سیستم 3VF، حداقل دو برابر سیستمهای قدیمی است.
نتیجه: برای حفظ سلامت گیربکس و آسایش مسافران، حتماً سیستم 3VF و موتور مخصوص آن را انتخاب کنید.
۲. چالش "استارت در ساعت" (Duty Cycle)
یک موتور صنعتی در کارخانه صبح روشن میشود و شب خاموش میشود. اما موتور آسانسور در یک ساختمان پرتردد، ممکن است در یک ساعت ۱۸۰ بار استارت بخورد!
هر استارت یعنی عبور جریان بالا و گرم شدن سیمپیچ.
موتورهای گیربکس آسانسوری، دارای «کلاس عایقی» و «سیستم خنککاری» (فن اکسترنال دائمی) خاصی هستند که اجازه میدهد بدون سوختن، زیر این بارِ تکرارشونده دوام بیاورند.
هرگز سعی نکنید یک الکتروموتور معمولی صنعتی را به گیربکس آسانسور کوپل کنید؛ در کمتر از یک هفته خواهد سوخت.
۳. نقش فلکه و فلایویل (Flywheel)
اگر به موتور گیربکسهای آسانسوری نگاه کنید، یک قطعه سنگین چدنی (فلایویل) در انتهای موتور و کنار ترمز میبینید.
وظیفه این قطعه چیست؟
این وزنه سنگین، اینرسی سیستم را بالا میبرد. یعنی باعث میشود موتور "نرمتر" دور بگیرد و "نرمتر" بایستد. این قطعه ضربات ریز گیربکس را جذب کرده و نمیگذارد لرزش به سیمبکسل و کابین منتقل شود.
موتورهای مناسب گیربکس آسانسور، به صورت فابریک با این فلایویل و ترمز مگنتدار قوی عرضه میشوند.
۴. جدول انتخاب توان موتور بر اساس ظرفیت (نفرات)
مهمترین سوال خریداران: "برای آسانسور ۶ نفره چه موتوری بخریم؟"
این موضوع به "سرعت آسانسور" (معمولاً ۱ متر بر ثانیه) و "ظرفیت" بستگی دارد. جدول زیر استاندارد رایج در بازار ایران برای موتور گیربکسهای حلزونی آسانسوری است:
| ظرفیت آسانسور (نفر) | وزن مفید (کیلوگرم) | توان موتور (KW) - سرعت 1m/s | سایز رایج موتور گیربکس |
| ۴ نفر | 300 - 320 kg | 3.7 kW (5.5 HP) | الکمپ ۵.۵ |
| ۶ نفر | 450 - 480 kg | 5.5 kW (7.5 HP) | الکمپ / ساسی ایرانی |
| ۸ نفر | 600 - 630 kg | 7.3 - 7.5 kW (10 HP) | سایز جم / ایتال |
| ۱۰ تا ۱۳ نفر | 800 - 1000 kg | 9.2 - 11 kW (15 HP) | سایز بزرگ |
| باربر (۱ تن به بالا) | 1000+ kg | 13.2 kW + | گیربکسهای خاص |
(نکته: برای ساختمانهای مرتفع (برجها) که سرعت ۱.۶ متر بر ثانیه نیاز است، توان موتور باید بالاتر انتخاب شود.)
۵. استاتیک لود (Static Load): تحمل وزن در حالت توقف
گیربکس و موتور آسانسور فقط وظیفه بالا کشیدن بار را ندارند؛ آنها باید وقتی کابین در طبقه دهم ایستاده، وزن کابین + مسافران + کادر وزنه را تحمل کنند.
به این پارامتر Static Load میگویند.
شافت خروجی گیربکسهای آسانسوری از آلیاژهای فولادی بسیار مقاومتری نسبت به گیربکسهای صنعتی ساخته میشود تا زیر این بار خم نشود. هنگام خرید، حتماً چک کنید که "استاتیک لود" گیربکس با وزن کل سیستم شما همخوانی داشته باشد.
جمعبندی: امنیت شوخیبردار نیست
موتور گیربکس آسانسور، قلب ساختمان است.
- تا حد امکان از سیستم 3VF (تک دور) استفاده کنید تا عمر دندهها زیاد شود.
- توان موتور را دقیقا بر اساس ظرفیت (تعداد نفرات) انتخاب کنید؛ موتور ضعیف باعث گیر کردن بین طبقات میشود.
- به فن خنککننده موتور دقت کنید که همیشه سالم باشد، زیرا موتورخانه معمولاً گرمترین نقطه ساختمان است.